ذبيح الله صفا

262

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

و بار ديگر تأليفى منظم و خالى از نقص از هريك بوجود آورد و تحريرات مشهور خود را از كتب رياضى يونانى ازين طريق ايجاد كرد . اهميت اين تحريرات در آنست كه يك دسته از كتب رياضى يونانى كه براى طالبان اين علم در مراحل مختلف تحصيل لازم بود با بيانى روشن و ترتيب و نظمى خاص در دسترس آنان قرار گرفت . در اين تحريرات خلاف آنچه در ترجمه‌ها ديده مىشد ابهامى در بيان و نقصى در كلام يا پراكندگى و بىنظمى در مطالب ديده نمىشود . خواجه در اين تحريرات ناقلى نيست كه بر عمياء كلمه‌يى عربى را جايگزين لغتى يونانى كند ، يا نايافت مطالب غامض رياضى هنگام نوشتن مفاهيم و مقاصد مؤلفان يونانى او را از راه راست بيرون برد و در بيراههء خطا و اشتباه افگند . وى هنگام نوشتن اين تحريرات در حقيقت استادى ماهر و مؤلفى قادر است كه مقاصد و مفاهيم دريافته را به آسانى و بىصعوبت و اشكال بزيور عبارت درست مىآرايد . اينست كه با تحريرات خواجه كتابهاى اساسى يونانى در رياضيات كه متعلمان را بايسته و تحصيل منظم علم رياضى را شايسته بود ، ترتيب و نظمى تمام يافت و آمادهء استفاده شد و ديگر استادان را حاجتى باصلاح كتب مغشوش نبود و شاگردان هم مدتى از وقت و توانايى خود را صرف دريافتن جمله‌هاى نارسا و عبارات نادرست و گاه نامفهوم نمىكردند . 1 - از جملهء اين تحريرات يكى : ترجمهء شرح اوطوقيوس عسقلانى « 1 » رياضىدان و مهندس يونانى قرن ششم ميلادى است بر كتاب الكرة و الاسطوانة از ارشميدس رياضىدان بسيار معروف قرن سوم قبل از ميلاد . از اوطوقيوس شروحى بر كتاب المخروطات آپولونيوس پرگايى « 2 » و مقالهء اول از كتاب الكرة و الاسطوانهء ارشميدس بازمانده است . شرح اوطوقيوس بر كتاب الكرة و الاسطوانة بدست اسحق بن حنين به عربى درآمد و او علاوه برين چهارده شكل از كتاب ارشميدس را از يونانى به عربى نقل

--> ( 1 ) - Eutocius d'Ascalon ( 2 ) - Apollonius dc Perga